Πνευματικος Κοσμος

Στη διεθνή βιβλιογραφία των τομέων του ανεξήγητου, αναφέρονται συχνά φαινόμενα που αφορούν στρατούς-φαντάσματα, είδη οπτασιών που διασχίζουν τον ουρανό, ή φαίνονται να βαδίζουν σε παράταξη πάνω στη γη. Είναι ένα μεγάλο φάσμα της έρευνας του αγνώστου που έχει τις ρίζες του βαθιά στους αρχαίους χρόνους και αναγκαία επεκτείνεται και σε πολλούς διαφορετικούς τομείς. Γι’ αυτό, στο συνοπτικό αυτό άρθρο θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε το στρατό-φάντασμα που εμφανίζεται μια φορά το χρόνο κοντά στο Φραγκοκάστελλο των Σφακιών.

Στους καιρούς που η μυθολογία έπαιζε ενεργό ρόλο στην καθημερινή ζωή των παλαιών Ελλήνων, όπως διδάσκει ο Όμηρος, οι θεοί κι οι ήρωες της Ιλιάδας μερικές φορές γίνονταν ορατοί να μάχονται στον ουρανό. Η εμφάνιση ενός τέτοιου στρατού θα μπορούσε να εξηγηθεί μέσα στα όρια των τοπικών μύθων. Αργότερα, όταν οι μύθοι έχασαν τη δύναμή τους, υιοθετήθηκαν άλλες εξηγήσεις. Η εμφάνιση ενός φασματικού στρατού μπορούσε να θεωρηθεί σαν προάγγελος μιας μάχης που θα συνέβαινε στο μέλλον, σαν ένας αντικατοπτρισμός αληθινών στρατιωτών με σάρκα και οστά πάνω στη γη, σαν κάποιο ανεξακρίβωτο μετεωρολογικό φαινόμενο, ή τελικά σαν κάποια μορφή εκδήλωσης κάποιου παραψυχολογικού φαινομένου.

Έτσι στην Κρήτη, μια σειρά σκιών ξεκινά κάθε χρόνο στις αρχές του Ιουνίου στον κάμπο του Φραγκοκάστελλου, στην παραλιακή περιοχή των Σφακιών. Είναι οι φημισμένοι Δροσουλίτες που παρουσιάζονται την ώρα της πρωινής πάχνης, για να σβήσουν και να χαθούν ξαναγυρίζοντας στην ανυπαρξία, μόλις ο ήλιος υψωθεί λίγο. Το φαινόμενο είναι τόσο γνωστό στην Κρήτη, ώστε υπάρχει και σαν δημοτικό τραγούδι, γνήσιο δημιούργημα της δημοτικής μούσας:

Μ’ ακόμα και το σήμερο στις δεκαεφτά του Μάη,

ούλο τ’ ασκέρι φαίνεται με το Χατζημιχάλη,

και πολεμούν στα σύννεφα κι ακούγονται οι μπουρμπάδες

φωνές κι αλογοπεταλιές στου καστελλιού τση μπάντες

ούλοι οι αλαφρόστρατοι θωρούν τση και τρομάζουν

μα κείνοι Θεός σχωρέσει των κανένα δε πειράζουν.

Ο Γ. Ζαλοκώστας έψαλλε και το γνωστό ελεγείο με τις δεκαπέντε οχτάστιχες στροφές υμνώντας τον αγώνα και τη θυσία των αντρών του Χατζημιχάλη, αναφερόμενος στο ίδιο φαινόμενο:

Κι έρχονται στο λημέρι σας με βάγια και θυμάρι

κατά το γλυκοχάραμα οι τουρκομάχοι Κρήτες,

λέγοντας «καλώς ήλθατε και φέτος Δροσουλίτες».

Η ίδια η περιοχή μοιάζει με άγνωστο κι εξωτικό τοπίο. Ακολουθώντας το δρόμο του Νιμπριώτικου Φαραγγιού προς τα Σφακιά φτάνουμε σε μια φυσική εξέδρα απ’ όπου μες την ερημιά της απεραντοσύνης μπορούμε να ατενίσουμε το πέλαγος το οποίο δεν ξεχωρίζει από τον ουρανό σε στιγμές γαλήνης και διαύγειας. Δεξιά βρίσκεται η Χώρα των Σφακιών και αριστερά ο κάμπος με το φρούριο, τόπος της ιστορικής μάχης στην οποία έπεσε ηρωικά ο καπετάνιος Χατζημιχάλης Νταλιάνης, πάνω από εκατόν πενήντα χρόνια πριν.

Το ίδιο το Φραγκοκάστελλο (όπως μαρτυρά και τα’ όνομά του) το έχτισαν οι Ενετοί γύρω στο 1602 ή σύμφωνα με άλλες πηγές το 1371, προσπαθώντας να υποτάξουν την επαρχία των Σφακιών. Οι Ενετοί το έχτιζαν, αλλά οι Σφακιανοί τη νύχτα το γκρέμιζαν. Τελικά το κάστρο περατώθηκε αφού όπως λέει η παράδοση θάφτηκαν κάτω από κάθε μία απ’ τις τέσσερις γωνιές του ζωντανά, τέσσερα Σφακιανά παλικάρια.

Φονικές μάχες έγιναν πολλές στην περιοχή αυτή. Η πιο αιματοβαμμένη όμως δόθηκε το 1828 εναντίον των Τούρκων από τον ηπειρώτη Χατζημιχάλη Νταλιάνη. Γεννημένος στο Δελβινάκι Πωγωνίου της Ηπείρου το 1775, ο Νταλιάνης εξελίχθηκε σε ικανότατο κι έξυπνο έμπορο καπνού στη Βενετία, Τεργέστη, Κωνσταντινούπολη, Μικρά Ασία, Συρία, Παλαιστίνη και Κύπρο. Ταυτόχρονα σπουδάζει και στρατιωτικά και γίνεται δεινός ξιφομάχος και ιππομάχος. Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση εγκατέλειψε τις επιχειρήσεις του για να αφιερωθεί στον Αγώνα μ’ όλο του το είναι. Επιστράτευσε εθελοντικά τους πατριώτες του Ηπειρώτες και πήρε το βάπτισμα του πυρός στην Πελοπόννησο με τους υπερασπιστές του Ναυπλίου. Οργάνωσε το πρώτο ιππικό σώμα και συμμετείχε στις επιδρομές εναντίον του Ιμπραήμ μέχρι το τέλος του 1825. Μετά από μια αποτυχημένη εκστρατεία αντιπερισπασμού στη Συρία, στις αρχές του 1826, ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης ξαναγυρίζει στην Ελλάδα και σώζει στην Κάρυστο το Φαβιέρο λύνοντας την πολιορκία του Ομέρ Πασά. Τέλος, στην Αίγινα στις 26 Ιουνίου 1827, ο Ριχάρδος Τσορτς, αρχιστράτηγος των ελληνικών δυνάμεων ξηράς, διορίζει «τον στρατηγόν Χατζημιχάλη Νταλιάνην αρχηγόν όλου του ατάκτου ιππικού της Ελλάδος».

Στις αρχές του 1828, ο Νταλιάνης σχηματίζει ένα μικρό εκστρατευτικό σώμα από 600 πεζούς και 100 ιππείς και αποπλέει με κατεύθυνση την Γραμπούσα, το κέντρο της επανάστασης στην Κρήτη, με το μπρίκι «Λεωνίδας». Τις πρώτες μέρες του Μάρτη, ο Νταλιάνης καταπλέει στα Σφακιά, όπου του παραχωρούνται από τους Σφακιανούς, τα σπαρτά της πεδιάδας του Φραγκοκάστελλου για να θρέψει το ιππικό του. Του παραχωρείται ακόμα και το ομώνυμο μικρό και μισοερειπωμένο βενετικό φρούριο. Η έλλειψη όμως εφοδίων και τροφίμων είναι πολύ μεγάλη. Υποχρεωτικά οι άντρες διασπώνται, προσπαθώντας να βρουν τροφές. Ο Καποδίστριας δεν απαντά στις δραματικές εκκλήσεις για βοήθεια, όχι γιατί δεν ήθελε, αλλά επειδή δεν μπορούσε. Στο μεταξύ ο Μουσταφά Πασάς, βαλής της Κρήτης, συντάσσει τις δυνάμεις του και ζητά ενισχύσεις απ’ το Ρέθυμνο. Στις 8 του Μάη όμως, ο Νταλιάνης χτυπά αιφνιδιαστικά το στρατό του Οσμάν Πασά του Ρεθύμνου, καθώς έβγαινε απ’ το φρούριο για να ενωθεί με την τουρκική στρατιά του Αποκορώνου. Ο αιφνιδιασμός πετυχαίνει κι οι νικητές γυρίζουν στο Φραγκοκάστελλο φέροντας μαζί τους περισσότερα από 6000 πρόβατα που άρπαξαν απ’ τον εχθρό και όσα στάρια μπόρεσαν βιαστικά να θερίσουν.

Στις 13 του Μάη ο Μουσταφά, ξεκινά με 8000 στρατό, 400 ιππείς και 6 κανόνια εναντίον του Χατζημιχάλη Νταλιάνη. Τα χαράματα της 18ης αρχίζει η επίθεση εναντίον του Φραγκοκάστελλου. Ταυτόχρονα όμως οι Κρητικοί Τσουδερός και Παπαδογιάννης, με τους άντρες τους, καταλαμβάνουν το χωριό Καψοδάσος. Ο Μουσταφά, αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο να βρεθεί ανάμεσα σε δυο πυρά, αφήνει 3000 άντρες να καλύψουν τα νώτα του κι ο ίδιος με τη μεσαία φάλαγγα και το ιππικό επιτίθεται στο δυτικό προμαχώνα όπου και συνέβη ό,τι ήταν αναπόφευκτο. Μπροστά στην αριθμητική υπεροχή των Τούρκων, οι υπερασπιστές του προμαχώνα έπεσαν όλοι μέχρις ενός.

Ο Νταλιάνης για λίγο χρόνο πετυχαίνει κάποιον αντιπερισπασμό, ενώ η μάχη έχει ανάψει για τα καλά. Οι υπερασπιστές των άλλων δυο προμαχώνων κατασφαγιάζονται στην προσπάθειά τους να καταφύγουν στο Φραγκοκάστελλο. Κατόπιν μεγάλος αριθμός Τούρκων ρίχνεται στο σημείο που βρίσκεται ο Νταλιάνης, ο οποίος αντιλαμβανόμενος το θανάσιμο κίνδυνο προσπαθεί να καταφύγει με τους δικούς του στο φρούριο. Άσκοπα όμως, γιατί η είσοδος ήταν κυριολεκτικά φραγμένη με πτώματα. Τελικά επέρχεται το μοιραίο. Σκοτώνεται τ’ άλογό του κι ο ίδιος πέφτει χτυπημένος θανάσιμα. Οι Τούρκοι κόβουν το κεφάλι του και το ρίχνουν στα πόδια του Μουσταφά, στη θέση «Θυμέ». Ο πασάς όμως θυμώνει γιατί τον σκότωσαν και δεν του τον έφεραν ζωντανό.

Δυο – τρεις μέρες μετά τη μάχη, η μοναχή Μαγδαληνή ανακαλύπτει το ακέφαλο σώμα του Νταλιάνη και το θάβει στο ερημικό εκκλησάκι του Άγιου Χαράλαμπου. Αργότερα βρήκε στο Καψοδάσος και το κεφάλι, και το έθαψε κι αυτό στον ίδιο τάφο. Μάζεψε μάλιστα ανθρώπους της που συγκέντρωσαν όσα πτώματα Ελλήνων και Τούρκων μπόρεσαν και τα έριξαν στις σχισμές της γεμάτης βράχια ακτής. Γι’ αυτό κι ο Άγγλος μοίραρχος Σταίηνς όταν αργότερα έφτασε στο Φραγκοκάστελλο, βρήκε σαν αποδείξεις της εκατόμβης, πλήθος από ανθρώπινα κόκαλα να ασπρίζουν άταφα.

Από το 1828 η μνήμη αυτών των ηρώων συνδέθηκε με το φαινόμενο που παρουσιάζεται κάθε χρόνο πάντοτε, στις 17 του Μάη με το παλιό ημερολόγιο, δηλαδή κατά τις δυο ή τρεις πρώτες μέρες του Ιούνη. Γύρω στα χαράματα με την πρωινή δροσιά (γι’ αυτό κι η φασματική στρατιά ονομάστηκε Δροσουλίτες) γίνονται ορατοί μέσα στο θαμπό φως του λυκαυγούς να ξεπετιούνται και να βαδίζουν απ’ τα δυτικά προς τ’ ανατολικά στρατιώτες, πεζοί και ιππείς, με τον οπλισμό τους. Είναι μια ατέλειωτη στρατιά που βαδίζει προς το Φραγκοκάστελλο, απ’ το ερειπωμένο μοναστήρι του Αγ. Χαράλαμπου, για να χαθεί τελικά στον αέρα. Είναι όλοι ντυμένοι στα μαύρα, κρατούν όπλα και λόγχες που αστράφτουν και χάνονται προς τη θάλασσα μόλις βγει ο ήλιος.

Το θέαμα είναι τόσο ζωντανό, ώστε στο 1889, όταν είχαν στρατοπεδεύσει στο Φραγκοκάστελλο Τούρκοι, οι φρουροί που βρίσκονταν στους πύργους διέταξαν συναγερμό γιατί νόμισαν πως επρόκειτο για ελληνικό στρατό. Και το φρούριο αναστατώθηκε, ώσπου κάποιος που γνώριζε το φαινόμενο καθησύχασε τους τρομοκρατημένους Τούρκους.

Και το φαινόμενο των Δροσουλιτών δεν είναι το μοναδικό στα χρονικά της ιστορίας. Παρόμοια περιστατικά αναφέρονται κι από πολλά άλλα σημεία του κόσμου με μικρές παραλλαγές. Στις 26 του Ιούνη του 1744, για δυο ώρες «εναέριοι στρατιώτες» φάνηκαν να κινούνται πάνω από κάποιο βουνό της Σκοτίας. Παρόμοια γεγονότα συνέβηκαν στο Ουτζέστ της Σιλεσίας το 1875 και στο Γουόρικ της Αγγλίας στις 3 Οκτώβρη 1843. Ανάλογα φαινόμενα έχουμε στον ουρανό του Μπάνμεθ στις 30 του Δεκέμβρη 1850, στο Μπούντεριτς στις 22 του Γενάρη 1884 και στη Μασσαλία επί δυο μέρες τον Απρίλη του 1883.

Ένα ανάλογο περιστατικό συνέβη στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, στη μάχη του Μονς στο Βέλγιο. Χιλιάδες Βρετανοί στρατιώτες είδαν πάνω από τα κεφάλια τους ανθρώπινες σκιές να κινούνται και τους έδωσαν το όνομα, οι Άγγελοι του Μονς. Τέλος το 1915, στην περιοχή του Μαραθώνα, ακούστηκαν ιαχές και αλαλαγμοί (το «ελελεύ» των Μαραθονομάχων.

Το φαινόμενο των Δροσουλιτών έχει εξεταστεί από πολλούς ερευνητές χωρίς όμως ακόμα να έχει εξαχθεί κάποιο σίγουρο συμπέρασμα, ακόμα και σήμερα, 156 χρόνια μετά το γεγονός. Όταν ο Άγγλος ερευνητής Μπαίκερ επισκέφθηκε την Κρήτη το 1928, πήγε και στα Σφακιά όπου οι κάτοικοι του μίλησαν για τους Δροσουλίτες κι επειδή έτυχε ν’ ασχολείται με τα πνευματιστικά φαινόμενα, έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον. Όταν επέστρεψε στην Αγγλία συζήτησε το θέμα με τον σερ Άρθουρ Μπέννετ της αγγλικής Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών, ο οποίος κατέβηκε στην Κρήτη εξοπλισμένος με ειδικές φωτογραφικές μηχανές και παρέμεινε με τον Κρητικό Γιώργο Ναξάκη στο Φραγκοκάστελλο απ’ τις 16 μέχρι τις 20 του Μάη, χωρίς όμως να μπορέσει να παρατηρήσει τίποτα. Οι Δροσουλίτες φάνηκαν στις αρχές του Ιούνη.

Ο Μπέννετ όμως κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Κρήτη, εξέτασε πολλούς αξιόπιστους μάρτυρες όπως οι Σφακιανοί Μανούσος Κούνδουρος και Μανώλης Ψυλλάκης κι άλλους ντόπιους των οποίων οι περιγραφές συμφωνούσαν εκπληκτικά. Όταν επέστρεψε στο Λονδίνο, μίλησε από το ραδιόφωνο για το φαινόμενο κι έγραψε άρθρα σχετικά με την άυλη στρατιά της Κρήτης, στο Βρετανικό τύπο. Τελικά ο Μπαίκερ κι ο Άγγελος Τανάγρας, πρόεδρος της τότε Ελληνικής Εταιρείας Ψυχικών Ερευνών υποστήριξαν ότι πρόκειται για αντικατοπτρισμό που εξαπατά την όραση και δημιουργεί ψεύτικες εντυπώσεις. Η εξήγηση αυτή επικρατεί στις μέρες μας… είναι όμως ικανοποιητική; Σίγουρα όχι! Είναι απίστευτο πώς ο επιστημονικός κόσμος αποδέχτηκε την εξήγηση αυτή, ότι δηλαδή το φαινόμενο οφείλεται σε αντικατοπτρισμό στρατευμάτων που ασκούνται στην Αφρική. Είναι απόλυτα αδύνατο να υπάρξει αντικατοπτρισμός που να συμβαίνει συστηματικά στο ίδιο ακριβώς σημείο, να είναι ορατός από δέκα μέτρα απόσταση (τόσο έχουν αναφέρει οι μάρτυρες) και να επαναλαμβάνεται σε μια περίοδο ενάμισι και πλέον αιώνα με εικόνες που είναι ξεκάθαρες κι όχι αντεστραμμένες! Βέβαια είναι βολικό για τους επιστήμονες να δεχτούν αυτή την εξήγηση από το να εγκαταλείψουν τις καθιερωμένες απόψεις τους για την πραγματικότητα. Έτσι κι αλλιώς κάθε νέα ιδέα συνάντησε πάντα  μεγάλη αντίσταση, προτού γίνει παραδεκτή. Ασφαλώς και είναι απλοϊκό να βλέπει κανείς μυστήρια εκεί που δεν υπάρχει τίποτα, αλλά είναι εξίσου αφελές το να αγνοεί κανείς την πραγματικότητα.

Μερικές υποθέσεις

Πολλές θεωρίες έχουν διατυπωθεί για να εξηγήσουν το φαινόμενο. Οι περισσότερες είναι παραψυχολογικής φύσης κι αφορούν την κατά κάποιο τρόπο παραμονή του συμβάντος της μάχης του Φραγκοκάστελλου, σε κάποια άγνωστη κι ομιχλώδη πτυχή της πραγματικότητας (ό,τι κι αν σημαίνει η λέξη), που επαναλαμβάνεται τακτικά, ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, με τη βοήθεια μηχανισμών εντελώς ακατανόητων απ’ τον ανθρώπινο νου. Μια κατανοητή αναλογία θα ήταν η εγγραφή ενός τραγουδιού σε μια κασέτα τετραπλής εγγραφής. Και βέβαια, το ήδη ηχογραφημένο τραγούδι, δεν έχει την ίδια «βαρύτητα», την ίδια «υπόσταση», την ίδια «ουσία» με την πραγματική εκτέλεση… είναι το «φάντασμά» του. Όταν βλέπουμε ένα κινηματογραφικό έργο, ξέρουμε πως αυτό που κινείται στο πανί είναι τα φαντάσματα των ηθοποιών και των τοπίων. Γι’ αυτό και το «φάντασμα» δεν έχει το ίδιο αντίκρισμα στην πραγματικότητα, όπως είχε το πρωταρχικό γεγονός. Υπάρχουν μηχανισμοί στη Φύση που μόλις τώρα αρχίζουμε να υποψιαζόμαστε. Και σ’ αυτό το στάδιο, κάθε «εξήγηση» του φαινομένου δεν θα έχει καμιά σχέση με την ουσιαστική του αιτία.

Με τον παραπάνω μηχανισμό θα μπορούσαμε να ερμηνεύσουμε πολλά παρόμοια γεγονότα, αλλά υπάρχουν κενά κι ελλείψεις, όπως και σε κάθε θεωρία, αφού η αντίληψή μας είναι κάτι λιγότερο από ατελής. Άλλωστε το φαινόμενο σχετίζεται άμεσα με τα θέματα των άλλων διαστάσεων και των Παράξενων Τόπων (των περιοχών δηλαδή μόνιμης Παραδοξότητας) που από μόνα τους χρειάζονται βιβλία ολόκληρα για ν’ αναλυθούν με κάποια επάρκεια. Ο Άρθουρ Κλαρκ κάποτε είχε πει ότι ο μόνος τρόπος για ν’ ανακαλύψουμε τα όρια του πιθανού είναι να ριψοκινδυνεύσουμε λίγο πιο πέρα μέσα στο απίθανο.

Το αν δεχόμαστε ή όχι το φαινόμενο των Δροσουλιτών δεν έχει καμιά σημασία. Υπάρχουν παραπάνω από αρκετές μαρτυρίες για να ερεθίσουν τον ερευνητή. Κι ο δρόμος είναι ανοιχτός στον καθένα που ενδιαφέρεται. Οι άλλες διαστάσεις δίπλα μας; Ίσως.

Και στις αρχές του επόμενου καλοκαιριού ο άυλος στρατός του Χατζημιχάλη Νταλιάνη θα ξεκινήσει πάλι για τη μονότονη πορεία του προς το Φραγκοκάστελλο για να χαθεί ακόμα μια φορά κάτω απ’ τις αχτίδες του πρωινού ήλιου, επιστρέφοντας στο άγνωστο…

Θανάσης Βέμπος