Ψυχολογια και Παραψυχολογια

-Δεν έσπασα εγώ το βάζο… το μικρό φάντασμα ήρθε τη νύχτα και ήταν τόσο θυμωμένο που το έκανε χίλια κομμάτια.

-Πέτρο σταμάτα πια να λες ψέματα! Είναι πολύ άσχημο αυτό που κάνεις και η μύτη σου έχει γίνει πιο μεγάλη και από του Πινόκιο.

Σύμφωνα με την εξελικτική ψυχολογία το ψέμα, η απόκρυψη της αλήθειας είναι μια αρχέγονη στρατηγική η οποία χρησιμοποιείται συχνά και στο ζωικό βασίλειο. Για παράδειγμα, ο χαμαιλέοντας αλλάζει διαρκώς χρώματα με σκοπό την προσαρμογή του στο περιβάλλον. Είναι λοιπόν ψεύτης ο χαμαιλέοντας ή μήπως δικαιολογημένα παραμορφώνει τη πραγματικότητα με σκοπό να σώσει τη ζωή του; Ψέματα συναντούμε ακόμη και στα παραμύθια όπως η κολοκύθα που έγινε άμαξα. Παρόλο αυτά μας διασκεδάζουν γιατί είναι κοντά στο κόσμο των μικρότερων ηλικιών που όντως πιστεύουν ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί.

Τι συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα;

Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι ότι τα μικρά παιδιά μέχρι την ηλικία των τεσσάρων ετών δεν μπορούν να ξεχωρίσουν το πραγματικό από το φανταστικό κόσμο με αποτέλεσμα να πλάθουν ιστορίες χωρίς ενοχή και φόβο. Ο κόσμος γύρω τους είναι όλο μικρά θαύματα και όλα έχουν ψυχή. Όλες οι εικόνες φανταστικές ή πραγματικές έχουν την ίδια βαρύτητα γιατί δεν έχουν παράσταση της πραγματικότητας. Αυτή η φάση τελειώνει με την είσοδο στο σχολείο. Τότε αρχίζουν και κατανοούν τι είναι πραγματικό και τι όχι και αρχίζουν και κάνουν ερωτήσεις πάνω σε αυτό, όπως για παράδειγμα εάν υπάρχει Αϊ Βασίλης. Στο έβδομο έτος έχουν μια αίσθηση για τη διαφορά ψέματος και αλήθειας κάτι όμως που διαμορφώνεται από τις εμπειρίες μας και από το πώς βλέπει ο καθένας μας την πραγματικότητα.

Πώς αντιμετωπίζουν οι ενήλικες τα ψέματα των μικρών παιδιών;

Συνήθως οι ενήλικες απέναντι σε αυτή τη συμπεριφορά των παιδιών προσβάλλονται και θυμώνουν. Δεν είναι λίγες οι φορές που καταφεύγουν σε τιμωρίες, ακόμα και σε λεκτική ή σωματική βία. Δεν μπορούν να σκεφτούν την αγωνία στην οποία έχει βρεθεί το παιδί για να το κάνει αυτό. Παράγοντες όπως ο φόβος της ψυχικής ή σωματικής τιμωρίας, της επαπειλούμενης ρήξης μιας σχέσης, της απόρριψης ακόμα και του θανάτου δεν λαμβάνονται υπόψη. Σε αυτό το στάδιο μιλάμε για το συνειδητό ψέμα που αποτελεί μια στρατηγική για να φροντίσει κάποιος τις εσωτερικές του ανάγκες κάτι το οποίο μαθαίνουν τα παιδιά στη διαδρομή της ενηλικίωσης τους.

Τι μπορούν να κάνουν ο γονείς;

Αρχικά είναι πολύ σημαντικό οι ίδιοι οι γονείς να αποδεχτούν ότι κανείς δεν είναι τέλειος και ότι συχνά κάνουμε λάθη των οποίων πρέπει να αναλαμβάνουμε την ευθύνη χωρίς να ντρεπόμαστε για αυτό. Έχοντας καταφέρει να αποδεχόμαστε και τα λάθη των άλλων χωρίς να τους κατηγορούμε πετυχαίνουμε μια ειλικρινή σχέση όπου και οι δύο μαθαίνουμε από τα λάθη μας. Ένα άλλο συχνό φαινόμενο είναι αρκετές φορές να ερχόμαστε αντιμέτωποι με κανόνες που είναι κατώτεροι των δυνατοτήτων μας. Για παράδειγμα θεωρούμε ότι το παιδί δεν μπορεί να ανοίξει το βάζο με το γλυκό. Το αποτέλεσμα αυτής της πεποίθησης είναι να μεγαλώνουμε το πείσμα και τη φιλοδοξία του διότι θεωρεί ότι οι άλλοι το βλέπουν ανίκανο και προσπαθεί να αποδείξει ότι μπορεί να το κάνει χωρίς να το ομολογήσει. Όμως έχει αποδειχτεί ότι όσο συχνότερα επιτρέπουμε στα παιδιά να συναποφασίζουμε έναν κανόνα τόσο σπανιότερα θα έχουν την ανάγκη να τον παραβούν. Κάποιες άλλες φορές καταφεύγουν στο ψέμα γιατί πιστεύουν ότι πρέπει να κρύβουν την επιθετικότητά τους. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι και τα επιθετικά συναισθήματα είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης και αποδεκτά χωρίς όμως να ασκείται βία. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια ενέργεια η οποία είναι απαραίτητη για να επιβληθούμε, να θέσουμε τα όρια μας, και να αμυνθούμε. Άρα η ένταση που βγαίνει έχει ως σκοπό να απαλλαχθεί από τη συσσωρευμένη ενέργεια απαραίτητο στοιχείο για τη διατήρηση της ψυχικής υγείας. Όμως τα παιδιά αυτής της ηλικίας δεν έχουν μάθει να εκφράζουν το θυμό τους λεκτικά. Οι ενήλικες θα πρέπει να θυμούνται ότι όσο συχνότερα τιμωρούμε, κατηγορούμε, ή κοροϊδεύουμε τα παιδιά τόσο θα προτιμούν να πουν συνειδητά ψέματα. Επιπλέον με το ψέμα προσπαθούν να εξασφαλίσουν την αγάπη και την εκτίμηση των γονιών τους, την προστασία του εαυτού τους ή των άλλων, ή πολλές φορές καταφεύγουν σε αυτό γιατί κάποιος τους έχει αναγκάσει.

Αυτό που χρειάζεται λοιπόν είναι να δίνουμε σημασία στον εσωτερικό κόσμο των παιδιών παρά στα εξωτερικά γεγονότα, να εξερευνούμε τα συναισθήματά τους, να τα στηρίζουμε, να τα αποενοχοποιούμαι, να βρίσκουμε μαζί εναλλακτικές λύσεις καθώς και να αναλαμβάνουν τις συνέπειες των πράξεων τους.

Βενετία Λυμπέρη – Ψυχολόγος

Πηγή